De media herdenken dezer dagen het vijftigjarige bestaan van De Melkbrigade, een enorme campagne om onze landgenoten meer zuivel te doen consumeren. In De Standaard van 24/2/2009 stond een opiniestuk ter verdediging van melk, met vandaag een antwoord van EVA. De onverkorte versie volgt hieronder. Ook VILT publiceerde onze mening op z'n website. Je vindt hieronder het relaas van de polemiek.

Het originele opiniestuk van EVA
Het verslag van de discussie in de VILT nieuwsbrief
Het antwoord van de Belgische Confederatie Zuivel
Het persbericht van EVA
EVA op Radio 2 over melk

Melk: goed voor elk… kalf

In zijn opiniestuk over melk maait redacteur Wouter Woussen het gras weg voor de voeten van melktegenstanders. Of toch niet helemaal? Er zijn niet alleen gezondheidsargumenten, maar ook ecologische en dierenwelzijnsargumenten om het witte goedje te mijden.

Zoals Woussen zelf al aangeeft: lang niet iedereen is overtuigd van de weldaden van melk voor ons lichaam. Zo goed is echter de promotiemachine van de zuivelindustrie geweest – die inderdaad haar melkplassen en boterbergen moest slijten - dat melk vandaag door de meesten gezien wordt als zowat het perfecte voedsel. Mogen we daar een paar vragen bij stellen?

Melk zou een fantastische bron zijn van calcium. Die calcium zou ons beschermen tegen botbreuken. Hoewel melk inderdaad veel calcium bevat, betekent dit nog niet dat veel melk drinken gelijk staat aan sterke botten ontwikkelen. Integendeel: er bestaat zelfs zoiets als de calciumparadox: botbreuken komen meer voor in ontwikkelde landen, waar de calciuminname hoger is, dan in ontwikkelende landen, waar ze lager is.  Ze zouden zelfs het meest voorkomen in de landen waar het meeste zuivel wordt geconsumeerd.
‘Uit onderzoek blijkt dat Belgische pubers gemiddeld maar half zoveel calcium uit hun voeding halen dan ze eigenlijk nodig hebben,’ zo laat Woussen Eric De Maerteleire (Gents stadslaboratorium) zeggen. Het probleem met deze uitspraak is dubbel. Ten eerste is niet precies geweten hoeveel calcium mensen nodig hebben en liggen bijvoorbeeld de aanbevelingen in België en de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie ver uit elkaar. Ten tweede mag bovenstaand statement niet impliceren dat je voor sterke botten enkel calcium nodig hebt. De sterkte van die botten is veeleer een kwestie van onze calciumbalans, of het evenwicht tussen de opname en de uitscheiding van calcium. En die balans is het resultaat van veel factoren, zoals hoeveel vitamine D, magnesium of fosfor je inneemt, hoeveel je beweegt, hoeveel zout, alcohol of koffie je consumeert…
We lezen (met De Maerteleire) dat melk een goede eiwitbron is. Jawel, melk bevat heel wat eiwitten. Probleem is alleen dat die dierlijke eiwitten net een van de factoren zouden zijn die bijdragen tot calciumverlies. Meteen een mogelijk deel van de verklaring waarom in westerse landen, waar calciuminname hoog is, botbreuken veel voorkomen: in die landen wordt ook veel te veel dierlijk eiwit geconsumeerd. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zijn de nadelige effecten van de dierlijke eiwitten in zuivel op de calciumbalans groter dan het positieve effect van de calciuminname.  Ook de eiwitten in melk zijn dus geen reden om melk te drinken. Integendeel.
Over dioxines en voedselveiligheid in het algemeen moeten we ons volgens De Maerteleire (en Woussen) absoluut geen zorgen maken. De normen zijn superstreng en we sporen werkelijk alles op – op tijd zelfs! Dus daarover hebben we het even niet. Evenmin hebben we het hier over de mogelijke link tussen melkconsumptie en prostaatkanker, diabetes, de ziekte van Crohn, of astma – stuk voor stuk verbanden die al door studies werden gesuggereerd.

Weinig is bewezen, maar er is veel reden tot verder onderzoek. Er zijn in ieder geval voldoende redenen om ons ten minste even af te vragen of melk wel degelijk zo’n fantastisch voedingsmiddel is voor mensen. De auteur geeft aan dat westerlingen zuivel leren verdragen hebben. Zo’n 75 % van de wereldbevolking verdraagt echter geen melk. Denk even aan de moeite die we vaak hebben om onze baby’s koemelk te leren drinken. Misschien is er toch iets aan de hand?

Onze hoge (jawel) zuivelconsumptie heeft daarnaast ook haar impact op het klimaat. Dat veel vlees eten bijdraagt tot de opwarming van de aarde is hopelijk al hier en daar geweten, maar hetzelfde geldt voor melk. Via de ‘uitlaatgassen’ van de miljoenen melkkoeien komt veel methaan in de lucht, en in hun mest zit lachgas. Geen lachertje voor onze planeet.

En tenslotte is er dierenwelzijn. Woussen zegt het zelf al: koemelk is er in de eerste plaats voor kalfjes. En toch zien die jonge dieren nauwelijks of geen koemelk in hun leven. Aangezien wij het witte vocht verkopen aan al wie het drinken wil, krijgt het kalf kunstmelk, nadat het eerst zo snel mogelijk van de moeder werd weggenomen. Mogen we hopen dat wie empathisch aanvoelt dat dit voor koe en kalf een traumatische gebeurtenis is, heel even niet van sentimentaliteit wordt beschuldigd?
Belangrijker nog - en iets wat zelfs vele vegetariërs zich niet realiseren – is dat om een voldoende melkrendement te hebben, een koe elk jaar zwanger gemaakt moet worden. Geen enkel vrouwtjesdier – ook niet het menselijke – geeft zomaar melk zonder dat er jongen aan te pas komen. Melkconsumptie vraagt dus de productie van kalfjes, die – als ze mannelijk zijn – terechtkomen in de vleesindustrie. Naast elk glas melk mag je je dus een lap kalfsvlees indenken.

Ongetwijfeld zitten er goede dingen in melk, maar die komen dus met hun nadelen. Waarom dan niet eens een alternatief uitproberen? De calcium die erin zit kan je ook – en beter – halen uit bijvoorbeeld donkergroene bladgroenten zoals broccoli, of sojaproducten, en zelfs granen. En als je koemelk bij het ontbijt of in de keuken wil vervangen kan je kiezen uit (al dan niet met calcium verrijkte) sojamelk, rijstmelk, havermelk of zelfs notenmelk…

Als er iets is dat verdere promotie verdient, dan is het niet melk maar zijn het plantaardige, mens- milieu- en diervriendelijke alternatieven. Tijd om te stoppen met het kalf uit te hangen?

Tobias Leenaert
De auteur is coördinator van EVA vzw (Ethisch Vegetarisch Alternatief) en gebruikt al ruim tien jaar geen zuivel meer. Zonder door zijn benen te zakken.

Ook op vilt.be werd ons stuk overgenomen. Volg deze link of lees hieronder.

Vegetariërs relativeren gezondheidseigenschappen melk

Het nieuwe reclamespotje dat melk aanprijst, heeft in De Standaard een discussie over de nood aan het witte goedje losgeweekt. De actieve voedingsdriehoek raadt aan om elke dag 3 à 4 glazen melk te consumeren. Twee Gentse experts ondersteunen die stelling, maar dat maakt weinig indruk op Tobias Leenaert van EVA.

Een bejaard stel danst traag op een slepend deuntje uit de tijd van toen. 'Iedereen danst het liefst op muziek uit z'n jeugd', verschijnt vervolgens in witte letters op het scherm, en plots krijg je twee tieners te zien die halsbrekende toeren uithalen op jumpmuziek. De booschap die vervolgens verschijnt, luidt 'drink nu melk voor later, want dankzij melk kun je tegen een stootje'. Wouter Woussen, journalist bij De Standaard, vraagt zich af of hier geen melkplassen gesleten worden onder het mom van onze gezondheid.

Op internet duiken drie bezwaren tegen de consumptie van melk voortdurend op, zowel op veganistische websites als in meer wetenschappelijke publicaties: volwassen mensen zouden biologisch niet aangepast zijn aan het drinken van melk, melk is veel te vet en bovendien bevat het allerlei giftige residu's uit veevoer, geneesmiddelen en wie weet wat de melkkoe nog te slikken kreeg.

Het eerste argument klopt gedeeltelijk, maar dan vooral in Azië, waar nauwelijks melk gedronken wordt en de meeste mensen dan ook niet aangepast zijn aan het verteren van melk. "Maar de meeste Belgen zijn wel degelijk 'gemaakt om melk te drinken', al was die melk oorspronkelijk niet voor hen gemaakt, maar voor kalfjes", stelt Woussen empirisch vast.

Voor de twee andere argumenten tegen melk springen twee Gentse experts in de bres. "Eigenlijk verbruiken we in ons land bijna allemaal te veel verzadigde vetten", zegt de cardioloog Guy De Backer. "Maar dat zou zeker geen goed argument zijn om zomaar minder melk te drinken, want melk is om heel wat andere redenen een essentieel voedingsmiddel, bijvoorbeeld omdat het veel calcium bevat. We kunnen evengoed minder of minder vet vlees eten".

Eric De Maerteleire van het Gentse stadslaboratorium wijst er op dat melk uitgebreid getest wordt op allerlei residu's, niet alleen op dioxines, maar bijvoorbeeld ook op antibiotica. De normen zijn streng en de gevonden waarden verwaarloosbaar laag. En laat ons vooral niet vergeten waar melk allemaal goed voor is. Melk bevat veel calcium, dat bescherming biedt tegen beenderontkalking, en zeer veel eiwitten, die het lichaam helpen ijzer op te nemen. Er zitten zelfs eiwitten in melk die de nachtrust bevorderen. Tot slot is melk ook een belangrijke bron van sporenelementen en vitamines.

Tobias Leenaert van EVA erkent dat melk veel eiwitten bevat. "Probleem is alleen dat die dierlijke eiwitten net een van de factoren zouden zijn die bijdragen tot calciumverlies. Mogelijk is dat een deel van de verklaring waarom in westerse landen, waar de calciuminname hoog is, botbreuken veel voorkomen: in die landen wordt ook te veel dierlijk eiwit geconsumeerd. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zijn de nadelige effecten van dierlijke eiwitten in zuivel op de calciumbalans groter dan het positieve effect van calciuminname".

Leenaert herinnert er ook aan dat de 'uitlaatgassen' van koeien het milieu danig verstoren. De dieren zorgen voor methaan in de lucht, en in hun mest zit lachgas. En dan is er ook nog het dierenwelzijn. "Koemelk is er voor kalfjes, maar toch zien die jonge dieren nauwelijks of geen koemelk in hun leven. Het kalf krijgt kunstmelk, nadat het eerst zo snel mogelijk van de moeder werd weggenomen. Voor koe en kalf is dat een traumatische gebeurtenis", aldus Leenaert.

Het is de woordvoerder van EVA ook niet ontgaan dat met het oog op de melkproductie heel wat mannelijke kalveren ter wereld komen die in de vleesindustrie belanden. "Naast elk glas melk mag je je dus een lap kalfsvlees indenken". Leenaert suggereert een aantal alternatieven voor melk. "Calcium kun je beter halen uit donkergroene bladgroenten. En als je koemelk bij het ontbijt wil vervangen, kun je kiezen uit sojamelk, rijstmelk, havermelk of zelfs notenmelk".

Meer informatie: Drink nu melk voor later


bron De Standaard op www.vilt.be

En de reactie van de Belgische Confederatie Zuivel, in de VILT nieuwsbrief van 2 maart 2009

"Er is een groot wetenschappelijk draagvlak over een aantal uitgesproken positieve effecten van melk. Dat er mensen en groeperingen zijn die dat betwijfelen, verandert niets aan de realiteit", stelt Renaat Debergh van BCZ in een reactie op de kritiek die het Ethisch Vegetarisch Alternatief (EVA) uitte na de lancering van de nieuwe melkspot van VLAM.

Zo stelde EVA-coördinator Tobias Leenaert dat de ‘uitlaatgassen’ van koeien het milieu danig verstoren. Volgens Debergh zijn er nog geen wetenschappelijke studies gedaan naar de uitstoot van broeikasgassen die geassocieerd kunnen worden met de melkproductie. “Dat er uitstoot is, is een feit. Maar over de hoeveelheid die aan de productie van melk kan toegewezen worden, weten we nog niet veel. Eind dit jaar komt er allicht meer duidelijkheid. Maar een recente literatuurstudie in Nederland is al wel tot het besluit gekomen dat de rechtstreekse uitstoot van melkvee (1,2%) lager is dan die van de rijstteelt (2,2%)".

Debergh wijst er ook op dat duurzaamheid een blijvend aandachtspunt is in de zuivelsector. Zo is de uitstoot van methaan als gevolg van de spijsvertering van melkvee tussen 1990 en 2005 met 30 procent verminderd. “Bovendien is er nog heel wat onderzoek lopende dat kan leiden tot een verdere verlaging van de uitstoot. Ook de mogelijkheden van biogas op basis van mest en biomassa moeten verder verkend worden. In Nederland heeft de zuivelsector al aangekondigd dat het tegen 2020 volledig in haar eigen energiebehoeften zal voorzien”, weet Renaat Debergh.

Ook de gezondheidsargumenten van EVA houden volgens de secretaris-generaal van BCZ geen steek. Het Nutrition Information Centre (NICE) heeft tal van artikels over dit onderwerp gepubliceerd die werden nagelezen door een onafhankelijke adviesraad. "Daaruit blijkt dat er geen bewijs is voor een positieve correlatie tussen het gebruik van melk en het risico op botbreuken. Zo prijst de International Osteoporosis Foundation (IOF) melk en zuivelproducten aan als waardevolle bron van calcium en dus worden ze aanbevolen om osteoporose te helpen voorkomen", legt Debergh uit.

Groeperingen die zich tegen het gebruik van melk en zuivelproducten kanten, baseren zich volgens NICE vaak op de vaststelling dat osteoporose vaker zou voorkomen in westerse landen waar melkproducten worden geconsumeerd. Landen zoals Centraal-Afrika, waar slechts uitzonderlijk zuivel wordt gebruikt, zouden geen osteoporose kennen. Maar de levensverwachting in Centraal-Afrika is 40 tot 50 jaar, terwijl osteoporose zich doorgaans op oudere leeftijd manifesteert. Bovendien zou ook een genetische factor meespelen: het botmetabolisme van zwarten lijkt meer effectief dan dat van blanken waardoor zij minder snel osteoporose ontwikkelen.

Een ander wetenschappelijk argument dat Debergh aanhaalt, is dat calciumverrijkte dranken zoals rijstdranken en amandeldranken melk niet kunnen vervangen omdat zij te weinig eiwitten bevatten die trouwens van een ondergeschikte kwaliteit zouden zijn in vergelijking met melkeiwitten en soja-eiwitten. “Melk en zuivelproducten brengen van nature naast calcium nog andere essentiële voedingsstoffen aan zoals hoogwaardige eiwitten, zink, vitamine B2 en B12. Deze voedingsstoffen zitten slechts in mindere mate van nature in plantaardige voedingsmiddelen”, luidt het.

Dit groot wetenschappelijk draagvlak voor de positieve effecten van melk op de gezondheid en de vaststelling dat de aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad voor melk verre van gehaald worden, doet Renaat Debergh besluiten dat een campagne om het verbruik van melk te bevorderen, zeker te verantwoorden is. "Zelfs in het licht van het duurzaamheidsdebat en van de uitstoot van broeikasgassen", besluit hij.