Zeewier… Het woord roept bij velen alles op wat als negatief wordt gezien aan vegetarisme: alternatieve droge, hypergezonde maar vooral smakeloze of, erger nog, onsmakelijke kost. Nochtans hebben zeewieren heel wat in hun mars. Ze zijn zeer rijk aan een aantal vitaminen, calcium, zink, magnesium, natrium en andere mineralen en spoorelementen. Hun belangrijkste troef is wellicht hun hoge jodiumgehalte.

Waarom hebben we jodium nodig?

Jodium hebben we vooral nodig voor de aanmaak van de schildklierhormonen, die op hun beurt noodzakelijk zijn voor het normaal functioneren van de cellen en de energieproductie. Ze regelen zo ongeveer alle fysiologisch vitale processen, zoals ontwikkeling en groei. Daarnaast zijn ze essentieel voor de algemene werking van het metabolisme. De vorming van beenderen en zenuwen, de voortplanting, de kwaliteit van de huid, het haar, de nagels en het gebit, en ook het spraakvermogen en onze geestelijke gezondheid worden allemaal beïnvloed door de schildklierhormonen. Jodium kan dus zowat beschouwd worden als de ruggengraat van alle andere nutriënten.
Zowel een tekort als een teveel aan jodium kan leiden tot een gebrekkige werking van de schildklier, met ernstige gevolgen voor verschillende metabolische en mentale functies. In 1990 schatte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) dat ruim anderhalf miljard mensen (ongeveer 30% van de wereldbevolking) het risico liepen op aandoeningen ten gevolge van een jodiumtekort. In 1995 werd geschat dat er wereldwijd 750 miljoen mensen waren met krop (een zwelling in de hals ten gevolge van een jodiumtekort). 43 miljoen mensen zouden lijden aan een of andere vorm van hersenbeschadiging die veroorzaakt wordt door een jodiumtekort, gaande van cretinisme (een groeistoornis waardoor een kind een onomkeerbare mentale en fysieke achterstand kan oplopen), spastische diplegie, mildere vormen van mentale achterstand of moeilijke opvoedbaarheid.
Een jodiumtekort is ‘s werelds belangrijkste oorzaak van hersenbeschadiging, maar gelukkig is zo’n tekort tegelijkertijd makkelijk te verkomen. Tijdens de ontwikkeling van een foetus of peuter kan een jodiumtekort intellectuele achterstand en blijvende neurologische schade aanrichten, en ook de verdere ontwikkeling zal eronder lijden. Een tekort aan schildklierhormonen kan leiden tot geestelijke traagheid, vermindering van de aandacht en het geheugen, terwijl een teveel ervan aanleiding kan geven tot verhoogde onrust en geprikkeldheid.

Waar haal je het?

Er zijn verschillende voedingsmiddelen die jodium bevatten in verschillende mate: sla, spinazie, groene paprika, ananas, pindanoten, champignons, volkorenbrood... Het jodiumgehalte in voedsel hangt echter grotendeels af van de grond waarin het voedsel geteeld werd. Omdat de meeste gronden niet langer rijk zijn aan mineralen, kunnen we ons daarop alleen niet baseren. Gebieden bij de zee of waarover een oceaanbries waait, bevatten doorgaans genoeg jodium om krop te voorkomen. Omdat een jodiumtekort wereldwijd zo vaak voorkomt, hebben vele landen beslist om jodium toe te voegen aan keukenzout (76 µg jodium per gram zout). Men koos voor zout omdat dit wellicht het goedkoopste product is dat door vrijwel iedereen geconsumeerd wordt. In sommige landen wordt jodium ook toegevoegd aan brood, melk en granen. Het gebruik van gejodeerd zout heeft zonder twijfel het vóórkomen van jodiumtekorten gereduceerd, maar omdat niet alle mensen evenveel zout in hun voeding gebruiken, vrezen voedingskundigen dat er sommige mensen teveel jodium opnemen. Dit kan net zo schadelijk zijn voor de schildklierhormonen als een jodiumtekort. In vele landen meent de overheid dat commercieel gejodeerd zout te vaak gebruik wordt. Dat heeft nog een aantal andere nadelen. Het bevat aluminium en andere onnodige chemicaliën en kan zo bijdragen tot andere problemen. Er zijn altijd betere manieren om jodium te verkrijgen dan keukenzout. Zeezout dat gewonnen wordt uit zeewater is een natuurlijk bron van jodium, hoewel het bijlange niet zoveel jodium bevat als gejodeerd keukenzout. De rijkste jodiumbronnen zijn zeegroenten. Sommige zeewieren bevatten zelfs zoveel jodium dat ze in kleine hoeveelheden geconsumeerd moeten worden. Het lichaam kan zo’n occasionele hoge dosis wel aan, maar een regelmatige overinname van jodium kan ook al tot schildklierdysfunctie leiden. Het aanbevolen maximum is 1000 µg per dag, wat je bijvoorbeeld makkelijk uit 0,5 g gedroogde wakame haalt. Nori, een andere zeewiersoort, bevat relatief lage hoeveelheden jodium en per dag kunnen zonder problemen verschillende “blaadjes” gegeten worden.

Hoeveel?

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor jodium is 150 µg (microgram) per dag voor mannen en vrouwen, 220 µg/dag voor zwangere vrouwen en 290 µg/dag voor zogende vrouwen. De hoeveelheid die nodig is om krop te voorkomen is ongeveer 1 µg per kg lichaamsgewicht (ongeveer 50 à 75 µg voor de meeste volwassenen). De gemiddelde inname via voeding bedraagt bij ons zo’n 65 µg. Ons lichaam slaat jodium niet op (wat wel gebeurt met bijvoorbeeld ijzer) en we moeten dus regelmatig jodium uit onze voeding halen. Het is niet zo’n probleem als je inname van dag tot dag verschilt, aangezien een tekort pas na meerdere maanden gevaarlijk wordt. De jodiumvoorziening in België behoort tot de laagste van Europa. De gemiddelde opname door volwassenen bedraagt slechts 50 tot 60 µg, dus nauwelijks de helft van wat wordt aanbevolen. Consumptie van het natuurlijk aanwezige jodium in zeewieren is een makkelijke, niet toxische manier om je dagelijkse hoeveel jodium op te nemen.Sommige zeewieren zijn beschikbaar in vlokken, poeder of druppels die zo aan de maaltijd toegevoegd kunnen worden. Kelptabletten worden dankzij een redelijk constante hoeveelheid van jodium wijdverbreid geconsumeerd als een natuurlijke jodiumbron. Twee van die tabletten per week zouden genoeg moeten zijn. Kijk wel even op het etiket hoeveel jodium een tablet bevat, aangezien de hoeveelheid kan variëren van merk tot merk. 100 g gedroogde hiziki of 15 g gedroogde kombu of kelp in een handig opbergdoosje in de keuken voorzien een jaar lang in de behoefte van één persoon.

Andere overwegingen

Sommige stoffen kunnen krop bevorderen, voornamelijk door de interactie tijdens de opname van jodium of tijdens de vrijmaking van hormonen uit de schildklier. Bepaalde voedingsmiddelen zoals sojabonen, kool, bloemkool, pinda’s, lijnzaad, limabonen, zouden natuurlijke “krop-inducerende” stoffen bevatten. Dit soort voedsel kan de nood aan jodium verhogen als het in grote hoeveelheden gegeten wordt, maar er doet zich doorgaans pas een probleem voor als de inname van jodium te laag is. Omdat jodium is toegevoegd aan keukenzout en het ook als supplement aan koeien gegeven wordt, zijn zout en zuivelproducten de voornaamste jodiumbronnen voor de meeste mensen. Wie deze producten vermijdt, zoals veganisten die geen gejodeerd zout gebruiken, moeten ervoor zorgen dat ze genoeg jodium opnemen door kelp en andere zeewieren te consumeren. Precies omdat ze zoveel jodium bevatten, worden zeewieren gebruikt als een natuurlijk middel om het energiepeil op te krikken, bijvoorbeeld bij vermoeidheid, geestelijke traagheid, en gewichtstoename veroorzaakt door hypothyroïdie (tekort aan schildklierhormonen). Evenwel moet worden opgemerkt dat jodium niet zal helpen bij het verliezen van gewicht wanneer de schildklier normaal functioneert. In deze gevallen kan een overdreven gebruik van zeewier ernstige gevolgen hebben voor de gezondheid. Een teveel aan jodium kan bij sommige mensen de schildklier beschadigen, wat kan leiden tot hypo- of hyperthyroïdie (een teveel aan schildklierhormonen) en een verhoogde kans op schildklierkanker. Afgezien van het jodiumpeil, zijn er nog andere factoren die kunnen bijdragen tot schildklierdysfunctie, zoals problemen in de bijnieren, blootstelling aan kwik afkomstig van zilveren tandvullingen of fluoride. Hypothyroïdie ten gevolge van een jodiumtekort is in veel gevallen omkeerbaar als ze nog in een beginfase zit, door bijvoorbeeld jodium op te nemen door het eten van zeewier. Het kan evenwel een paar maanden duren eer alle symptomen verdwenen zijn. Voorkomen is vanzelfsprekend beter dan genezen.

Lyra ALVES